Jak eksperyment z lalką Bobo zmienił nasze rozumienie zachowań agresywnych
Albert Bandura nie tylko przyglądał się zabawie dzieci. Widział, jak się uczyli. Urodzony w 1925 roku w Mundar w Albercie Bandura dorastał w cieniu kolei transkanadyjskiej. Jego ojciec kładł tory kolejowe. Jego matka pochodziła z ukraińskiej rodziny, a ojciec pochodził z Krakowa i przeprowadził się tu jako nastolatek. Bandura był najmłodszym z sześciorga dzieci.
Nie zaczynał jako gigant psychologii. Zaczął jako student. Po ukończeniu szkoły średniej w 1946 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej. W 1949 roku otrzymał Nagrodę Bolochan dla najlepszego studenta psychologii na uniwersytecie. Następnie przeniósł się na Uniwersytet Iowa. Tam w 1951 roku uzyskał tytuł magistra, a dwa lata później doktorat z psychologii klinicznej.
W 1953 roku wykładał przez rok na Uniwersytecie Stanforda. Rok to niewiele. Ale został. Został profesorem. W 1974 roku został mianowany profesorem psychologii i nauk społecznych Davida Starra Jordana. Dwa lata później został kierownikiem katedry. Pozostał tam do 2010 roku, kiedy to otrzymał status profesora emerytowanego. Zmarł 26 lipca 2021 roku w Stanford.
Mechanika obserwacji
Mamy tendencję do myślenia o uczeniu się jako o procesie aktywnym. Próbuj, popełniaj błędy i dostosowuj się. Bandura uważał, że to nie jest cały obraz. Nie chodzi tylko o to, żeby coś zrobić. Chodzi o to, żeby zobaczyć.
W 1961 roku przeprowadził tzw. Eksperyment Lalki Bobo. To bardzo proste. Z perspektywy czasu uważam, że był okrutny. Naukowcy zaprosili przedszkolaków do pokoju. Była tam lalka Bobo, nadmuchiwana zabawka klauna. Niektóre dzieci obserwowały, jak dorośli uderzają lalkę. Fizycznie. Ustnie. Krzyczeli na nią. Uderzyli go młotkiem.
Następnie dzieci pozostawiono same z lalką.
To, co wydarzyło się później, było punktem danych, który zmienił wszystko. Dzieci naśladują dorosłych. Atakują lalki w ten sam sposób. Używają tych samych słów. Kiedy widzą, że dorosły otrzymuje nagrodę, jest mniej prawdopodobne, że natychmiast naśladują agresywne zachowanie, ale nadal je internalizują. Nawet jeśli dorosły zostanie ukarany, dzieci są tego świadome. Nawet jeśli dorosły zostanie ukarany, dzieci są tego świadome. Po prostu nie robią tego od razu.
Następny test wideo dał takie same wyniki. Dzieci uczą się agresji poprzez obserwację. Nie tylko od osób, które znasz. Ale także z ekranów.
Kiedy media spotkały się z prawem
Pod koniec lat 60. kraj przeżywał kryzys. Zabójstwo Roberta Kennedy’ego było transmitowane na żywo i filmowane ze szczegółami. W międzyczasie wciąż napływały doniesienia o obrażeniach dzieci podczas prób odtworzenia akrobacji widzianych w telewizji. W reklamie dzieci biją się młotkami po głowach, aby leczyć bóle głowy. Prawdziwe dzieciaki starają się, jak mogą. Prawdziwe dzieci mają wstrząśnienia mózgu.
Wzrosło zaniepokojenie opinii publicznej. Bandura był jednym z niewielu głosów popartych twardymi danymi. Został wezwany do złożenia zeznań przed Federalną Komisją Handlu (FTC), Komisją Eisenhowera i kilkoma komisjami Kongresu.
Jego zeznania nie miały nic wspólnego z emocjami. Chodziło o dowody. Przemoc w telewizji wpływa na agresywne zachowanie. Kropka.
Federalna Komisja Handlu słuchała. Uważali, że zdjęcia dzieci wykonujących niebezpieczne czynności są niedopuszczalne. Przyjęto nowe standardy reklamy. Pod wpływem nauk społecznych czasy, w których dzieci robiły niebezpieczne rzeczy za pomocą tanich środków przeciwbólowych, zaczęły odchodzić do przeszłości.
Siła poczucia własnej skuteczności
W twórczości Bandury było coś więcej niż tylko agresja. Zajrzał do środka. W 1977 roku zaproponował koncepcję „samoskuteczności”.
Brzmi bardzo akademicko. To naprawdę bardzo praktyczne. Poczucie własnej skuteczności to wiara we własne możliwości. To określa, co robisz. Określa, ile wysiłku włożysz. To zależy od tego, jak się czujesz w związku z wykonaniem zadania.
Jeśli myślisz, że nie dasz rady, nie będziesz próbować. Lub poddaj się przy pierwszym problemie.
Jeśli wierzysz, że możesz tego dokonać, dasz z siebie wszystko.
Doprowadziło to do powstania Teorii poznania społecznego w 1986 roku.
Teoria to interakcja. Zachowanie kształtuje nie tylko środowisko. I nie tylko biologia.
To cykl. Środowisko, poznanie i zachowanie oddziałują na siebie, kształtując ludzkie wyniki. Żaden pojedynczy czynnik nie dominuje. Karmią się nawzajem.
Dziedzictwo cytatów
Tak jak inni zbierają znaczki, tak Bandura zbiera nagrody.
- 2004: Laureat nagrody Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA) za wybitne zasługi w dziedzinie psychologii.
- 2006: Złoty Medal Amerykańskiej Fundacji Psychologicznej.
- 2008: Laureat Nagrody Grauemeiera w dziedzinie psychologii na Uniwersytecie w Louisville. Jego wielkość wynosi 200 000 dolarów.
- 2016: Narodowy Medal Nauki.
W 1974 r. był prezesem APA. W 1980 r. został wybrany do Amerykańskiej Akademii Sztuki i Nauki.
Jego książki ukształtowały tę dziedzinę. „Nastoletnia agresja” (1959). „Zasady modyfikacji zachowania” (1969). „Agresja: analiza społecznego uczenia się” (1973). „Teoria społecznego uczenia się” (1977). „Moralne wycofanie się: jak ludzie krzywdzą i jak z tym żyją” (2016). Redagował lub był współautorem kilkudziesięciu książek. Zasiada w radach redakcyjnych takich czasopism jak Media Psychology oraz Cognitive Therapy and Research.
W 2002 roku „Review of General Psychology” uznał go za czwartego największego psychologa XX wieku. Za nim podążyli B.F. Skinner, Jean Piaget i Zygmunt Freud. Dalej? Nikt. Był pomostem pomiędzy starymi behawiorystami a współczesnymi kognitywistami.
Zmarł w wieku 95 lat. Lalki Bobo wciąż są hitem.
